جستار۱۱ شهریور ۱۴۰۴

به کار گرفتن نور طبیعیهمچون مرزی کالبدی در معماری

به کار گرفتن نور طبیعی همچون مرزی کالبدی در معماری
به کار گرفتن نور طبیعی همچون مرزی کالبدی در معماری، تصویر تکمیلی

دیوار خام‌ترین راه تقسیم یک اتاق است. نور، اگر درست جای گیرد، دو کارکرد را به همان قاطعیت دیوار آجری از هم جدا می‌کند و حجم را یکسره دست‌نخورده باقی می‌گذارد.

آستانه‌ای بی‌در

از روزنه‌ای پرنور به شاه‌نشینی در سایهٔ ژرف گام بگذارید؛ تن پیش از آنکه ذهن دلیلش را دریابد، آهسته می‌شود. این کُند شدن، خود یک مرز است. کار یک در را انجام می‌دهد، بی‌آنکه حتی یک سطح تازه بیفزاید.

نور شمال، یک ثابت

هر فضای کاری را که طراحی می‌کنیم رو به نور شمال می‌گذاریم، چون تنها نوری است که در طول روز منش خود را دگرگون نمی‌کند. اتاقی که نُه صبح از شمال روشن است، ساعت چهار عصر نیز همان اتاق است و این پیوستگی، خود گونه‌ای سکون است.

روزنه پیش از چراغ

نورپردازی مصنوعی در فرایند ما آخرین چیزی است که تعیین می‌شود، و اغلب به‌سختی. اگر راهبرد نور روز درست باشد، طرح شبانه به چیز اندکی نیاز دارد. اگر نادرست باشد، هیچ شمار چراغی اتاق را نجات نخواهد داد.

ژرفای تورفتگی

پنجره‌ای که هم‌سطح دیوار نشانده شود، نوری تخت و بی‌تمایز می‌پاشد. همان پنجره با چهارصد میلی‌متر عقب‌نشینی، نواری روان از سایه پدید می‌آورد که در طول روز در اتاق سفر می‌کند و روزنه را به ابزاری بدل می‌کند، نه یک گشودگی صرف.

سایه، جرم می‌طلبد

با دیواری نازک نمی‌توان سایه‌ای باورپذیر انداخت. ژرفای نوری که برایش طراحی می‌کنیم تنها در سازه‌هایی با جرم واقعی دست‌یافتنی است، و این یکی از دلایلی است که پوسته‌های بناهای ما سنگین‌تر از آن چیزی‌اند که ساخت‌وساز امروزی به‌طور دقیق می‌طلبد؛ همچون دیوارهای ستبر خانه‌های کهن کاشان.

در برابر روشنایی یکنواخت

معیار رایج، روشنایی یکسان در سراسر پلان است. ما آن را خطا می‌دانیم. اتاقی که یکنواخت روشن باشد، نه سلسله‌مراتبی دارد، نه مقصدی و نه آرامشی. ساکنان به جایی تاریک‌تر نیاز دارند که به سویش حرکت کنند.

معماری فصل‌ها

اتاقی با روزنه‌های درست، در دی‌ماه اتاقی دیگر است تا در تیرماه. این را ویژگی‌ای می‌دانیم که باید طراحی شود، نه ناهمسانی‌ای که باید سرکوب شود، و هر فضای اصلی را پیش از قطعی کردن یک گشودگی، در هر دو انقلاب تابستانی و زمستانی مدل‌سازی می‌کنیم.

نور، آخرین ماده

نور را درست همان‌گونه تعیین می‌کنیم که سنگ یا مفرغ را: با وزن، با جهت، با رفتاری که سی سال بعد، با بالیدن درختان حیاط، خواهد داشت. نور تنها مادهٔ پالت است که رایگان می‌رسد و بیش از همه هدر می‌رود.

سفارش پروژه

گفت‌وگو راآغاز کنید

با استودیوی ما همراه شوید تا ایده‌های نخستین شما به فضایی ملموس، استوار و ماندگار بدل شود.

نور روز که بر دیوار گچی آتریوم دوطبقه‌ی استودیو می‌لغزد