گفتوگو دربارهٔ دقت سازهای بااستاد سنگتراش، ح. وحیدی


درزی سایهدار به پهنای سه میلیمتر، نشانهٔ قصد است. در پنج میلیمتر، نشانهٔ خطا. با استادکاری که برای چهار سفارش ما سنگ تراشیده است نشستیم تا دربارهٔ این سخن بگوییم که چرا دقت، و نه جنس مصالح، تعیین میکند دیواری ماندگار به نظر برسد یا نه.
جایی که چشم به تردید میافتد
وحیدی میگوید: «هیچکس درز را اندازه نمیگیرد. اما همه حسش میکنند. همین که یک درز در طول ده متر چند میلیمتر منحرف شود، کل دیوار دیگر یک تکه سنگ خوانده نمیشود و به چشم یک مونتاژ میآید.»
بهای یک میلیمتر
تنگ کردن دقت از پنج میلیمتر به دو میلیمتر میتواند زمان برش یک نما را دو برابر کند. وحیدی در این باره هیچ احساساتی نیست. این هزینه، هنر برای هنر نیست؛ تفاوت میان سطحی است که ساکن به آن اعتماد میکند و سطحی که ناخودآگاه بازجوییاش میکند.
خواندن لایه پیش از برش
هر قطعه سنگ با رگه و جهتی از سستی از راه میرسد. وحیدی بخش بزرگی از یک روز را پیش از نخستین برش، تنها به نگاه کردن میگذراند. «سنگ خودش به تو میگوید کجا میخواهد بشکند. اگر با او جدل کنی، شش ماه بعد دوباره همینجایی.»
چرا ماشین کافی نیست
ارههای رایانهای دقتی دارند که دست به آن نمیرسد، با این حال وحیدی هر لبهٔ پیدا را با دست پرداخت میکند. ماشین لبهای بیش از اندازه بینقص میسازد و لبهٔ بیش از اندازه بینقص نور را چنان میگیرد که بیدرنگ ساختهٔ کارخانه به نظر میرسد، نه برآمده از معدن.
حرکت، شکست نیست
سنگ با گرما و رطوبت جابهجا میشود و دیواری که بیمجالی برای حرکت جزئیاتپردازی شود، از پا درمیآید. دقتهایی که تعیین میکنیم تنها به ظاهر مربوط نیستند؛ مجالیاند که به سطحی یکپارچه اجازه میدهند چهار دهه چرخهٔ گرما و سرما را بی هیچ ترک پیدایی تاب بیاورد.
درز به مثابه آرایه
آنجا که همهٔ تزئینات افزوده را برداشتهایم، درز تنها آرایهٔ در دسترس میشود. ریتم، عمق و سایهاش همان جذابیت بصری را حمل میکنند که روزگاری گچبری قرنیز بر دوش داشت. از همین روست که استودیو پیادهسازی نقشه را کنشی طراحانه میداند، نه کاری کارگاهی.
پرورش دستِ بعدی
وحیدی در سی سال تنها دو شاگرد گرفته است. «دقت را نمیشود سر کلاس یاد داد. یادش میدهی با اینکه وادارش کنی یک سنگ را یازده بار ببرد، تا دیگر نپرسد چرا دهمی به اندازهٔ کافی خوب نبود.»
بهای واقعی ماندگاری
وقتی از او میپرسیم کارفرماها بیش از همه چه چیزی را درست درنمییابند، وحیدی درنگ نمیکند. «فکر میکنند ماندگاری یک جنس است. نیست. یک دقت است، که کسی نگهش میدارد که حاضر نیست عصر یک پنجشنبه بگذارد از دستش برود.»
