تعریف خویشتنداری فضایی در گفتوگوبا الهه کرمانی، معمار ارشد


دشوارترین مرحلهٔ اجرای کامل یک پروژه، دانستن لحظهٔ توقف است. با معمار ارشد داخلیمان دربارهٔ فرایند طاقتفرسای به سرانجام رساندن یک فضا و مقاومت در برابر وسوسهٔ انباشتن اتاق از اشیا گفتوگو کردیم.
وسواس دقت
کرمانی میگوید: «خویشتنداری امری طبیعی نیست. وقتی به مبلمان سفارشی بینظیر و آثار هنری عظیم دسترسی داری، غریزهات میخواهد خلأ را پر کند. اما شکوه در همین خویشتنداری نهفته است.» در پروژهٔ خانه بازالت در دماوند، گروه یک روز پیش از تحویل نهایی به کارفرما، سه اثر حجمی مستقل را از فضا بیرون برد.
تحویل فضای نهایی
لایهٔ پایانی گزینش سفارشی باید نقش علامت سجاوندی را بازی کند، نه کل جمله را. کرمانی باور دارد اگر بتوان شیئی را از اتاق برداشت بیآنکه انرژی فضا فرو بریزد، آن شیء از اساس به آنجا تعلق نداشته است.
اضطراب خلأ
کرمانی توضیح میدهد: «کارفرماها اغلب در برابر یک دیوار خالی دچار اضطرابی عمیق میشوند. خالی بودن را مسئلهای میبینند که باید با اثر هنری یا قفسهبندی حلش کرد. کار من این است که قانعشان کنم فضای خالی، اصلیترین ویژگی است و خودِ دیوار، شاهکار.»
کاستن از اشیا
در مرحلهٔ پایانی گزینش، استودیو قاعدهٔ سختگیرانهٔ کاستن را به کار میگیرد: در برابر هر شیء یا قطعه مبلمان تازهای که به فضا وارد میشود، یکی باید بیرون برود. این انضباط حسابشده تضمین میکند که فضا هرگز از مرز نامرئی میان گزیده و شلوغ عبور نکند.
سجاوندی به جای نثر
اگر معماری داخلی نثر یک رمان باشد، مبلمان سفارشی باید علامتهای سجاوندی آن باشد. کرمانی میگوید: «اتاق نباید با اثاثیهٔ پرهیاهو بر سرت فریاد بزند. یک صندلی مفرغی سنگین با زنگار کهنه که درست در مسیر پرتوی آفتاب نشسته، بینهایت بیش از اتاقی انباشته از کاناپههای گرانقیمت سخن میگوید.»
انضباط نه گفتن
خویشتنداری راستین به انضباطی نیاز دارد که شیئی زیبا را تنها به این دلیل رد کند که فضا به آن نیازی ندارد. استودیو اخیراً از یک اثر سفالی عظیم در تراز موزه چشم پوشید، چرا که جایگذاریاش دیدِ پیوستهٔ دوازدهمتری در امتداد خانهٔ اصلی را مخدوش میکرد.
گزینش فضای خالی
ما اشیا را گزینش نمیکنیم؛ هوای پیرامون اشیا را گزینش میکنیم. کرمانی در جریان اجرای کامل یک پروژه روزها صرف جابهجایی یک میز ناهارخوری به اندازهٔ چند سانتیمتر میکند تا جریان فضای خالی پیرامونش، درون شبکهٔ سازهای، کاملاً و بهدقت متوازن احساس شود.
لحظهٔ دست کشیدن از ساختن
کرمانی با اشاره به جوهرهٔ مینیمالیسم میگوید: «پروژه زمانی کامل نمیشود که دیگر چیزی برای افزودن نمانده باشد، بلکه زمانی که دیگر چیزی برای کاستن باقی نباشد.» آخرین روز در کارگاه هرگز به نصب نمیگذرد؛ به برداشتن آرامِ آخرین عوامل حواسپرتی میگذرد.
